چند پرسش در مورد ظهور منجی

پرسش1 : از کجا که مهدى موعود ظهور نکرده باشد؟
پاسخ : مطابق مباحثى که قبلاً به آن اشاره شد ما به مهدى موعود شخصى معتقدیم نه نوعى، یعنى به ظهور شخصى به نام مهدى (ع) فرزند امام حسن عسکرى (ع) با خصوصیات ظاهرى وباطنى اعتقاد داریم، ولذا هیچ گاه در تطبیق آن اشتباه نخواهیم کرد، خصوصاً آنکه معجزه نیز مؤیّد ومثبت وجود او است. وامامان از اهل بیت، نیز هر کدام خصوصیات او را ذکر نموده‏اند.
البته ما منکر سوءاستفاده از مفهوم عالى مهدویت نیستیم، چنان که از مقام منیع ربوبیّت ومقام نبوّت نیز سوءاستفاده‏هایى شده است. وظیفه ما است که امام زمان (ع) را با تمام اوصاف مشخّص شده از طرف پیامبر وامامان: بشناسیم تا فریب مدّعیان دروغین مهدویت را نخوریم.

پرسش2  : حکمت معین نبودن وقت ظهور حضرت چیست؟
پاسخ : گاهى این سؤال در ذهن انسان خطور مى‏کند که چرا وقت ظهور در منابع اسلامى معین نشده است؟ در جواب این سؤال مى ‏گوییم:
1 - کسى که منتظر شخص دوست‏داشتنى است ووقت آمدن او را نمى‏داند همیشه در حال انتظار است، همیشه آماده است، همیشه درصدد پیاده کردن دستورات او در خود واجتماع است. ولى در صورتى که زمان رسیدن او را بداند خصوصاً آنکه بداند که بسیار دور است، مأیوس شده وهرگز خود را به این زودى آماده نمى‏کند.
2 - معین نبودن وقت ظهور، یک نوع امتحانى است براى مردم تا معلوم گردد آیا مردم با این همه سختى‏هاى مختلف، روحیه خود را از دست مى‏دهند یا خیر.
3 - گاه مصلحت در تقدیم وتأخیر زمان غیبت است که این معنا با معین بودن زمان ظهور سازگارى ندارد. ولذا در قصه حضرت موسى (ع) به جهت ادامه ملاقات او با خداوند از سى روز تا چهل روز، عده‏اى به انحراف کشیده شدند.
4 - در صورت معین بودن ظهور، دشمنان حضرت (ع) درصدد تدارک برآمده وبا حضرت در همان زمان به مقابله برخواهند خواست. لذا در روایات اسلامى از عنصر «ناگهانى بودن ظهور» به عنوان عنصر اساسى در پیروزى حضرت یاد شده است.
امام صادق (ع) به ابن النعمان فرمود: «اى پسر نعمان! به راستى عالم نمى‏تواند به هر چه اطلاع دارد تو را آگاه سازد… پس عجله نکنید، به خدا سوگند! سه بار این امر -امر فرج- نزدیک شد ولى به جهت آنکه شما آن را فاش کردید خداوند آن را به تأخیر انداخت. به خدا سوگند! نزد شما سرّى نیست مگر آنکه دشمنان شما به آن از شما آگاه‏ترند».
5 - در صورت عدم تعیین وقت ظهور، حالت انقطاع وتوجه وتضرّع خاصّى بر انسان‏ها حاکم خواهد شد، که چه بسا این امر سبب تعجیل در فرج امام زمان (ع) گردد. ولى اگر وقت ظهور به طور قطع مشخّص باشد دیگر از این اثر معنوى خبرى نیست.
6 - از آنجا که وقت ظهور همانند علایم ظهور، متعلّق «بدا» واقع مى‏شود، لذا نباید به طور دقیق وقت ظهور مشخص باشد تا مردم به کارهایى تشویق شوند که مؤثّر در ظهور امام زمان (ع) است.
7 - از آنجا که ممکن است ظهور حضرت به طول انجامد، لذا وقت آن معین نشده است تا مردم مأیوس نباشند وبا احتمال ظهور حضرت در هر لحظه حالت انتظار مثبت را از دست ندهند.

پرسش : آیا تعیین وقت ظهور صحیح است؟
پاسخ : تعیین تاریخ ظهور امام زمان (ع) به چند نحو متصور است:
1 - اینکه تاریخ ووقت ظهور حضرت را به طور دقیق وتفصیلى معین کنیم که در فلان سال، وفلان ماه وفلان روز خواهد بود. این احتمال باطل است، زیرا در هیچ روایتى به آن اشاره نشده است ومضافاً به اینکه در برخى از احادیث تعیین کننده وقت ظهور مورد لعن قرار گرفته است.
2 - اینکه موعد ظهور به نحو اجمال تعیین گردد، به اینکه بگوییم: هر گاه خداوند اراده کند آن حضرت ظهور خواهد کرد. این احتمال به طور حتم اشکالى نداشته وصحیح است.
3 - اینکه از طریق قواعد حساب وجفر، به طور اجمال یا تفصیل به زمان ظهور حضرت علم پیدا کرده واز آن خبر دهیم. این احتمال گر چه در برخى روایات به آن اشاره شده ولى از سند معتبرى برخوردار نیست. خصوصاً آنکه تاریخ ظهور، ممکن است مورد بدا واقع شود.( بحارالأنوار، ج 52، ص 106، ح 13)
4 - اینکه مطابق برخى از روایات به طور کلّى واجمال به زمان ظهور آن حضرت اشاره گردد:
طبرسى از امام صادق (ع) نقل کرده که: «لایخرج القآئم إلّا فى وتر من السنین، سنة إحدى أوثلاث أوخمس أوسبع أوتسع»؛ «قائم در سال وتر [فرد] ظهور خواهد کرد، سال یک یا سه یا پنج یا هفت یا نه.»( اعلام الورى، ج 2، ص 286 ؛ بحارالأنوار، ج 52، ص 291، ح 36)
ونیز به سند خود از امام صادق (ع) نقل کرده که فرمود: «ینادى باسم القآئم فى لیلة ثلاث وعشرین من شهر رمضان ویقوم فى عاشورآء، وهو الّذى قتل فیه الحسین بن على (ع)…»؛ «به اسم قائم در شب بیست وسوّم ماه رمضان ندا داده خواهد شد ودر روز عاشورا قیام خواهد کرد، وآن روزى است که حسین بن على در آن روز به شهادت رسید.»( همان)

پرسش : معناى ظهور امام زمان‏علیه‏السلام چیست؟
پاسخ : در اینکه معناى ظهور امام زمان (ع) چیست، سه احتمال داده شده که قابل جمع است:
1 - اینکه مقصود از ظهور، بروز وانکشاف بعد از محجوب بودن واستتار باشد. این معنا مختص فهم شیعى است که معتقد به غیبت براى امام زمان (ع) است.
2 - اینکه مقصود اعلان انقلاب وقیام به جهت پیاده کردن اسلام ناب ودر سایه حکومت عدل باشد. این مفهوم با دیدگاه امامى ودیگران نیز سازگارى دارد.
3 - مقصود از ظهور، پیروزى وسیطره بر عالم است. این معنا بعد از آن حاصل مى‏شود که حضرت از پرده غیبت به در آمده وامور او مرتّب گردد.

پرسش 3: چه عواملى زمینه‏ساز حکومت واحد جهانى است؟
پاسخ : ممکن است گفته شود با توجه به تشتّت آرا واختلاف مذاهب وتنوع حکومت‏ها وناسازگارى آنها نسبت به یکدیگر، تشکیل حکومت واحد جهانى ممکن به نظر نمى‏رسد؛ چگونه مى‏توان همه میلت‏ها را تحت حکومت واحدى جمع کرد. نه تنها تشکیل حکومت واحد جهانى ممکن ومیسور است، بلکه امرى حتمى ولازم به نظر مى‏رسد وعلل وعوامل زیادى در زمینه سازى آن دخیل مى‏باشند:
1 - خطر جنگ وخونریزى که همواره مانند کابوس وحشتناکى بر سر جوامع انسانى سایه افکنده، تنها با وحدت حکومت در سطح جهان ویکپارچگى همه امت‏ها برطرف مى‏شود.
2 - به تصریح دانشمندان «تضاد منافع» ریشه اصلى واوّلى برخوردهاى خونین وپیکارهاى سهمگین حکومت‏ها با یکدیگر است. حال اگر بدانیم که شعار حکومت حضرت، عدل وانصاف براى کلّ جامعه بشرى است، همگى به سوى حکومت عدل جهانى سوق داده مى‏شوند.
3 - یکى دیگر از عوامل تشکیل حکومت جهانى، تکامل عقول وادراکات بشر است که به نوبه خود مى‏تواند زمینه‏ساز حکومت جهانى گردد؛ زیرا بشر هم از ناحیه خود در راه حرکت به سوى کمال وترقّى وتکامل عقلانى است وهم در هنگام ظهور حضرت مهدى (ع) به کمال نهایى خود نایل مى‏گردد، ولذا مى‏توانند با یکدیگر تألّف کرده وبه حکومت جهانى تن دهند، زیرا همه تعارض وتزاحم‏ها از ناحیه کم عقلى وجهل وکم‏خردى است.

پرسش4 : ظرفیت کلّى براى ظهور حضرت مهدى‏علیه‏السلام چیست؟
پاسخ : شکى نیست که هر کار اجتماعى احتیاج به آماده کردن ظرفیت‏هاى مناسب دارد. در مورد ظهور منجى کل بشرى که پدیده اجتماعى عظیمى است احتیاج به تحقق مقدمات وشرایط خاصى است؛
1 - پیشرفت دینى در میان امت اسلامى ولو در طبقه خاصى از آنها.
2 - گسترش انحراف عمومى در بین مردم.
3 - گسترش ظلم وفساد در سطح عموم ودر نتیجه دور شدن مردم از دین ومتابعت از هواى نفس.
4 - پیشرفت بشر در صنعت وتکنولوژى.
5 - آماده شدن یاران خاص حضرت براى نصرت ویارى او.

پرسش 5: امام زمان‏علیه‏السلام در ظاهر با چه سنّى ظهور مى‏کنند؟
پاسخ : مطابق روایات شیعه وسنّى، امام زمان (ع) در حالى که ظاهر او جوان وبه سنّ چهل سالگى است ظهور خواهند کرد. اینک به برخى از روایات اشاره مى‏کنیم:
1 - ابن صباغ مالکى به سندش از رسول خدا (ص) نقل کرده که در حدیثى فرمود: «مهدى از اولاد من با سن چهل سال است…».( الفصول المهّمة، ص 217)
2 - شیخ صدوق؛ به سندش از اباصلت هروى نقل مى‏کند که گفت: به امام رضا (ع) عرض کردم: قائم شما هنگام خروج چه علامتى دارد؟ حضرت فرمود: «علامت او این است که او از حیث سنّ پیر است ولى در ظاهر جوان نشان داده مى‏شود، به حدى که هر گاه کسى به او نظر مى‏افکند گمان مى‏کند که او سى ساله یا کمتر است. واز جمله علامات او آن است که به مرور ایام وشب‏ها پیر نمى‏شود تا آنکه مرگ او فرا رسد».( کمال الدین، ص 652، ح 12)
نعمانى به سندش از امام صادق (ع) نقل کرده که فرمود: «اگر قائم قیام کند مردم او را انکار خواهند کرد؛ زیرا در حالى که جوان رشیدى است به سوى آنها باز مى‏گردد…».( الغیبة، نعمانى، ص 188)
ممکن است روایاتى که اشاره به سن چهل سالگى دارد مقصود آن باشد که جسد وجسم او در حدّ کمال است؛ زیرا بدن تا چهل سالگى به کمال رشد خود مى‏رسد. گر چه برخى روایات نیز به سنّ 18 سالگى و51 سالگى اشاره کرده است ولى روایت اوّل از محمّد بن حمیر نقل شده نه از یکى از معصومین:.
وروایت دوّم گر چه از پیامبر اکرم (ص) نقل شده ولى از صحت سند برخوردار نیست، خصوصاً آنکه هر دو روایت با روایات مستفیضى که دلالت بر ظاهر چهل سالگى دارد مخالف است.

پرسش6 : خصوصیات جسمى امام زمان‏علیه‏السلام هنگام ظهور چگونه است؟
پاسخ : مطابق برخى از روایات سنّى وشیعى، امام زمان (ع) هنگام ظهور داراى صفات وخصوصیات جسمى خاص است از قبیل:
1 - أجلى الجبهه: یعنى پیشانى وسیع وعریض.( سنن ابى داوود، ج 2، ص 422)
2 - اقنى الأنف: وسط بینى او برآمده ولى دو سوراخ آن تنگ است.( همان)
3 - کأنّ وجهه کوکب درّى: گویا صورت او همانند ستاره‏اى درخشان است.( الفصول المهمة، ص 317)
4 - اللون لون عربى: با چهره‏اى گندم گون.( البیان، ص 94)
5 - افرق الثنایا: ما بین دندان‏هاى او باز است.( همان، ص 96)
6 - اکحل العینین: مژه‏هاى او سیاه است.( همان)
7 - براق الثنایا: با دندان‏هاى سفید.( همان)
8 - أزج الحاجبین: با ابروانى کشیده وباریک.( الحاوى للفتاوى، ج 2، ص 147)
9 - مربوع القامة: قامتش متوسط.( الغیبة، نعمانى، ص 281 ؛ ارشاد مفید، ص 342)
10 - الجسم جسم اسرائیلى: جسم او تنومند است.( البیان، ص 94)
11 - على خدّه الایمن خال اسود: بر گونه راست او خالى سیاه است.( الفصول المهمة، ص 317.)

پرسش7 : آیا علایم قریب براى ظهور، با اینکه حضرت به طور ناگهانى ظهور مى‏کند منافات دارد؟
پاسخ : مطابق برخى از روایات، ظهور وقیام حضرت مهدى (ع) به طور ناگهانى خواهد بود، واین از عنایات خداوند در حق آن حضرت است تا دشمنان را غافلگیر کرده وجلو تدابیر آنها را گرفته وهر گونه اقدامى را بر ضد حضرت از آنها سلب کند.
طبرسى توقیعى را از ناحیه مقدسه به شیخ مفید؛ نقل کرده که در آخر آن چنین آمده است: «هر کس باید کارى کند که محبت ما را به خود جذب کرده واز کارى که کراهت وسخط ما را بر مى‏انگیزد دورى کند. پس همانا امر ما یک دفعه وبه طور ناگهانى اتفاق خواهد افتاد».( احتجاج، ج 2، ص 324)
در توجیه اشکال فوق مى‏گوییم:
علایم قریب براى ظهور حضرت مهدى (ع) همانند نداى آسمانى وفرورفتن زمین بیدا با اهلش ودیگر علایم، براى آگاهى مخلصین ومؤمنان است، تا از قرب ظهور آگاهى داشته باشند، ولذا ظهور براى آنها ناگهانى نخواهد بود. آرى عنصر اتفاق وظهور ناگهانى براى دشمنان حضرت مهدى (ع) است تا از این غفلتى که خداوند در آنها قرار مى‏دهد حضرت بتواند به مقاصد عالى خود که همان سلطه بر ظالمان وگسترش عدل وداد است برسد.

پرسش8 : خداوند متعال چه عنایتى به جهت پیروزى حضرت مهدى‏علیه‏السلام هنگام ظهور انجام خواهد داد؟
پاسخ : مطابق روایات، خداوند متعال هنگام ظهور امام زمان (ع) امدادهاى غیبى را به کمک آن حضرت خواهد فرستاد که از آن جمله است:
1 - عنصر ناگهانى وغفلت دشمنان
مطابق روایات، حضرت هنگامى ظهور مى‏کنند که دشمنان، همه از ظهور او غافلند. ودر دانش نظامى این مطلب به خوبى روشن است که چقدر عنصر غفلت وناگهانى هجوم در پیروزى بر دشمن تأثیر دارد.
امام زمان (ع) در توقیعى که به شیخ مفید؛ فرستاد فرمود: «…پس همانا امر ما به طور ناگهانى است…».( احتجاج، ج 2، ص 324)
2 - ایجاد رعب ووحشت
یکى دیگر از راه‏هاى نفوذ بر دشمن که در علم نظامى از آن بهره‏گیرى فراوان مى‏شود ایجاد ترس وخوف ورعب در قلوب دشمن است، تا از این راه تسلیم گردند.
نعمانى به سند خود از امام صادق (ع) نقل کرده که فرمود: «أمر اللَّه عزّوجلّ أن لاتستعجل به حتّى یؤیده [اللَّه] بثلاثة [أجناد]: الملائکة، والمؤمنین، والرعب»؛ «خداوند عزّوجلّ امر نمود تا به آن عجله نکنى تا اینکه او -مهدى (ع)- را به سه لشکر تأیید نماید: ملائکه، مؤمنین ووحشت.»( الغیبة، نعمانى، ص 198)
3 - جذب تمام مسلمین
یکى دیگر از تأییدات الهى در حقّ حضرت آن است که به عنایت الهى از راهى قیام خود را شروع خواهد کرد که مورد اتفاق تمام مسلمانان است. از جمله آنکه:
الف. ظهور خود را از مسجدالحرام شروع خواهد کرد که مورد اتفاق تمام مسلمانان است.
ب. خطابه‏اى که در مسجدالحرام هنگام ظهورش مى‏خواند به امور مشترک واتفاقى بین مسلمانان اشاره دارد.
ج. قیام خود را با همان شعارهاى رسول خدا (ص) شروع مى‏کند.
د. مطالبه خون امام حسین (ع) مى‏کند.
4 - تأیید از جانب ملائکه
از جمله تأییدات الهى نسبت به حضرت مهدى (ع) کمک فرستادن ملائکه براى یارى حضرت وقتال به همراه حضرت بر ضدّ ظالمان است.
گنجى شافعى به سند خود از على بن ابى‏طالب (ع) در حدیثى در رابطه با مهدى (ع) نقل کرده که فرمود: «خداوند او را با سه هزار از ملائکه یارى خواهد کرد…».( البیان، ص 96)
قندوزى حنفى از کتاب «اسعاف الراغبین» صبان نقل کرده که در روایات فراوان آمده است که هنگام ظهور حضرت بر بالاى سر او فرشته‏اى ندا مى‏دهد: «این خلیفه خداست او را متابعت وپیروى کنید… وهمانا خداوند متعال او را با سه هزار فرشته یارى خواهد کرد…».( ینابیع الموده، ص 563)
نعمانى به سند خود از امام صادق (ع) نقل کرده که فرمود: «خداوند متعال او -مهدى (ع)- را با سه لشکر یارى خواهد کرد: با ملائکه…».( الغیبة، نعمانى، ص 128)
این تأیید به نوبه خود در توجه مردم به حضرت نقش به سزایى دارد، زیرا هنگامى که مخالفان مشاهده کنند که حضرت مشمول نصرت فرشتگان خداوند است ترس سراسر وجود آنها را فرا گرفته وپى به الهى بودن این قیام خواهند برد ودر نتیجه طوعاً یا کرهاً خود را تسلیم حضرت مى‏کنند.( همان)

پرسش 9: اولین مکانى که حضرت در آنجا ظهور مى‏کند کجاست؟
پاسخ : مطابق روایات شیعه واهل سنّت اولین مکانى که حضرت در آنجا ظهور مى‏کند بین رکن ومقام است.
سیوطى به سندش از رسول خدا (ص) نقل کرده که فرمود: «مهدى از مدینه به سوى مکه خروج مى‏کند، مردم از او مى‏خواهند که از میانشان خروج کند آن گاه با او بین رکن ومقام بیعت مى‏کنند در حالى که کراهت دارد…».( الحاوى للفتاوى، ج 2، ص 152)
شیخ طوسى به سندش از امام باقر (ع) نقل کرده که فرمود: «گویا قائم را در روز عاشورا، روز شنبه، ایستاده بین رکن ومقام مشاهده مى‏کنم…».( همان، ص 102)
این اخبار به جهت کثرت وتظافر آنها قابل اثبات تاریخى است.

پرسش 10: حضرت مهدى‏علیه‏السلام بعد از ظهور چه عملى انجام مى‏دهند؟
پاسخ : مطابق روایات، بعد از ظهور، بین رکن ومقام خطبه‏اى خوانده، آن گاه مردم را به بیعت با خود دعوت مى‏نماید:
نعمانى به سندش از جابر بن یزید جعفى از امام باقر (ع) نقل کرده که در حدیثى طولانى فرمود: «وقائم در آن روز در مکه است، تکیه بر بیت‏الحرام داده وبه آن پناه مى‏برد. آن گاه ندا مى‏دهد: «یا أیّها الناس!…».( الغیبة، نعمانى، ص 150)
مجلسى به سندش از امام باقر (ع) نقل کرده که فرمود: «همانا او -امام زمان (ع)- به سوى مسجدالحرام به حرکت در مى‏آید ودر آنجا کنار مقام ابراهیم چهار رکعت نماز مى‏گزارد وبا تکیه بر حجرالأسود حمد خدا وثناى او را به جاى آورده ویادى نیز از پیامبر کرده وبر او درود مى‏فرستد. آن گاه سخنى را آغاز خواهد کرد که هرگز کسى چنین سخن نگفته است…».( بحارالأنوار، ج 13، ص 180)
نعمانى به سندش از امام باقر (ع) نقل کرده که در حدیثى فرمود: «گویا بر او نظر مى‏کنم در حالى که بین رکن ومقام مردم با او بیعت مى‏کنند…».( الغیبة، نعمانى، ص 139)

پرسش 11: اوّل کسى که با حضرت مهدى‏علیه‏السلام بیعت مى‏کند چه کسى است؟
پاسخ : مطابق روایات، اول کسى که با حضرت مهدى (ع) بیعت مى‏کند جبرئیل است.
ابان بن تغلب از امام صادق (ع) نقل کرده که فرمود: «همانا اول کسى که با قائم (ع) بیعت مى‏کند جبرئیل است…».
طبرسى از ابى‏عبداللَّه (ع) نقل کرده که در حدیثى فرمود: «…پس خداوند عزّوجلّ جبرئیل را مى‏فرستد تا نزد او آمده وسؤال کند، به او مى‏گوید: به چه چیزى دعوت مى‏کنى؟ قائم او را از ماهیت دعوت خبر مى‏دهد. جبرئیل مى‏گوید: پس من اوّل کسى هستم که با تو بیعت مى‏کنم. آن گاه مى‏گوید: کف دستت را بده، وآن را بر دست خود مسح مى‏کند…»( احتجاج، ص 431)
در اینکه بیعت جبرئیل به چه معنا است، دو احتمال وجود دارد:
1 - معناى رمزى: به این معنا که مقصود از آن تأیید الهى براى حضرت است، زیرا جبرئیل بزرگ‏ترین نماینده الهى است. ولى این معنا در صورتى صحیح است که حمل بر معناى صریح وظاهر آن ممکن نباشد، در حالى که چنین نیست.
2 - معناى رایج: به این معنا که مقصود به بیعت همان معناى رایج آن است که مردم با خلیفه ودیگران انجام مى‏دهند. وفایده آن دو چیز است:
الف. توجه مردم به لزوم بیعت با حضرت.
ب. تأیید حرکت وقیام امام زمان (ع).

ادامه دارد …….