مسئله شماره:1
آیت الله فاضل: تقليد در اصول دين جايز نيست و مسلمان بايد در اصول دين يقين داشته باشدو در احكام غير ضروري دين يا بايد مجتهد باشد و بر طبق اجتهاد خودش عمل نمايد ويا از مجتهد تقليد كند، يعني به دستور او رفتار نمايد و يا در صورتي كه آشنابه كيفيت احتياط است عمل به احتياط كند، به طوري كه يقين كند تكليف خويش راانجام داده است ، مثلا… عقيده مسلمان به اصول دين بايد از روي دليل باشد، ولي در احكام غير ضروري دين بايد يا مجتهد باشد كه بتواند احكام را از روي دليل به دست آورد،يا از مجتهد تقليد كند، يعني به دستور او رفتار نمايد، يا از راه احتياط طوري به وظيفه خود عمل نمايد كه يقين كند تكليف خود را انجام داده است ، مثلا اگر عده اي از مجتهدين عملي را حرام مي دانند و عده ديگر مي گويند حرام نيست ، آن عمل را انجام ندهد، و اگر عملي را بعضي واجب و بعضي مستحب مي دانند آن را بجا آورد. آیت الله فاضل: و همچنين واجب است رعايت احتياط در كيفيت احتياط، يعني چنانچه احتياطاز چند طريق مختلف باشد، بايد طريقي را اختيار نمايد كه مطابق احتياط باشد. پس كساني كه مجتهد نيستند و نمي توانند به احتياط عمل كنند واجب است از مجتهد تقليدنمايند.

مسئله شماره:2
تقليد در احكام عمل كردن به دستور مجتهد است . و از مجتهدي بايد تقليد كرد كه مرد و بالغ و عاقل و شيعه دوازده امامي و حلال زاده و زنده وعادل باشد. آیت الله فاضل: و مقصود از عدالت آن است كه قدرت نفسانيه اي بر انجام واجبات و ترك گناهان كبيره و علاوه بر اينها مروة داشته باشد، و اين معني به وسيله حسن ظاهرشناخته مي شود. و احتياط واجب آن است كه مرجع تقليد حريص به دنيا نباشد. و لازم است از مجتهدين ديگر اعلم باشد، يعني در فهميدن حكم خدا از همه مجتهدين عصرخودش عالمتر باشد. و در صورتي كه دو مجتهد از نظر علمي مساوي باشند، احتياط لازم آن است كه از كسي كه اتقي و اورع است تقليد كند. و نيز بنابر احتياط واجب بايد از مجتهدي تقليد كرد كه حريص به دنيا نباشد و از مجتهدين ديگر اعلم باشد، يعني در فهميدن حكم خدا از تمام مجتهدين زمان خود استادتر باشد.

مسئله شماره:3
مجتهد و اعلم را از سه راه مي توان شناخت : اول : آنكه خود انسان يقين آیت الله فاضل: يا اطمينان …كند، مثل آنكه از اهل علم باشد و بتواند مجتهد و اعلم را بشناسد. دوم : آنكه دونفر عالم عادل كه مي توانند مجتهد و اعلم را تشخيص دهند مجتهد بودن يا اعلم بودن كسي را تصديق كنند، به شرط آنكه دو نفر عالم عادل ديگر با گفته آنان مخالفت ننمايند. آیت الله فاضل: سوم : آنكه اجتهاد و اعلم بودن شخص به حدي شايع باشد كه از آن شيوع وشهرت براي انسان علم يا اطمينان حاصل شود. سوم : آنكه عده اي از اهل علم كه مي توانند مجتهد و اعلم را تشخيص دهند و از گفته آنان اطمينان پيدا مي شود، مجتهد بودن و يا اعلم بودن كسي را تصديق كنند.

مسئله شماره:4
اگر شناختن اعلم مشكل باشد آیت الله فاضل: بايد از كسي تقليد كند كه گمان … به احتياط واجب بايد از كسي تقليد كندكه گمان به اعلم بودن او دارد، بلكه اگر احتمال ضعيفي هم بدهد كه كسي اعلم است و بداند ديگري از او اعلم نيست به احتياط واجب بايد از او تقليد نمايد. و اگرچند نفر در نظر او اعلم از ديگران و با يكديگر مساوي باشند بايد از يكي ازآنان تقليد نمايد.

مسئله شماره:5
به دست آوردن فتوي يعني دستور مجتهد چهار راه دارد: اول : شنيدن از خودمجتهد. دوم : شنيدن از دو نفر عادل كه فتواي مجتهد را نقل كنند. آیت الله فاضل: سوم : خبر دادن يك نفر عادل در صورتي كه از قول او علم يا اطمينان حاصل شود. چهارم : ديدن در رساله مجتهد در صورتي كه به درستي آن رساله اطمينان داشته باشد، يعني بداند كه تمام رساله را خود مجتهد و يا افراد مورد وثوق وي ملاحظه نموده اند. سوم : شنيدن از كسي كه مورد اطمينان و راستگوست . چهارم : ديدن در رساله مجتهد در صورتي كه انسان به درستي آن رساله اطمينان داشته باشد.

مسئله شماره:6
تا انسان يقين نكند كه فتواي مجتهد عوض شده است ، مي تواند به آنچه دررساله نوشته شده عمل نمايد و اگر احتمال دهد كه فتواي او عوض شده ، جستجو لازم نيست .

مسئله شماره:7
اگر مجتهد اعلم در مسأله اي فتوي دهد، مقلد آن مجتهد يعني كسي كه از اوتقليد مي كند نمي تواند در آن مسأله به فتواي مجتهد ديگر عمل كند، ولي اگر فتوي ندهد و بفرمايد احتياط آن است كه فلان طور عمل شود آیت الله فاضل: مقلد مي تواند يا به اين احتياط عمل كند يا به مجتهدي كه علم او از مجتهداول كمتر است رجوع نمايد. مثلا بفرمايد احتياط آن است كه در ركعت سوم و چهارم نماز، سه مرتبه تسبيحات اربعه يعني “سبحان الله والحمد لله و لا اله الا الله و الله اكبر” بگويند، مقلد بايد يا به اين احتياط كه احتياط واجبش مي گويند عمل كند و سه مرتبه بگويد يا بنابر احتياط واجب به فتواي مجتهدي كه علم او از مجتهد اعلم كمتر و از مجتهدهاي ديگر بيشتر است ،عمل نمايد، پس اگر او يك مرتبه گفتن را كافي بداند، مي تواند يك مرتبه بگويد. وهمچنين است اگر مجتهد اعلم بفرمايد مساله محل تأمل يا محل اشكال است .

مسئله شماره:8
اگر مجتهد اعلم بعد از آن كه در مسأله فتوا داده احتياط كند، مثلابفرمايد ظرف نجس را كه يك مرتبه در آب كر بشويند پاك مي شود، اگر چه احتياطَن است كه سه مرتبه بشويند، مقلد او نمي تواند در آن مسأله به فتواي مجتهدديگر رفتار كند، بلكه بايد يا به فتوا عمل كند، يا به احتياط بعد از فتوا كه آن را احتياط مستحب مي گويند عمل نمايد، مگر آن كه فتواي آن مجتهد نزديكتر به احتياط باشد.

مسئله شماره:9
تقليد ميت ابتداءا جايز نيست ، ولي بقاي بر تقليد ميت اشكال ندارد.آیت الله فاضل: در صورتي كه مجتهد ميت و مجتهد حي مساوي در علم باشند و چنانچه يكي ازآن دو اعلم باشد تقليد از اعلم لازم است . و در باقي ماندن بر تقليد ميت فرقي بين مسايلي كه عمل نموده و مسايلي كه عمل ننموده وجود ندارد. و بايد بقاي بر تقليد ميت به فتواي مجتهد زنده باشد و كسي كه در بعضي از مسايل به فتواي مجتهدي عمل كرده ، بعد از مردن آن مجتهد مي تواند در همه مسايل از او تقليد كند.

مسئله شماره:10
اگر در مسأله اي به فتواي مجتهدي عمل كند و بعد از مردن او در همان مسأله به فتواي مجتهد زنده رفتار نمايد، دوباره نمي تواند آن را مطابق فتواي مجتهدي كه از دنيا رفته است انجام دهد، ولي اگر مجتهد زنده در مسأله اي فتوي ندهد و احتياط نمايد و مقلد مدتي به آن احتياط عمل كند، دوباره مي تواند به فتواي مجتهدي كه از دنيا رفته عمل نمايد، مثلا اگر مجتهدي گفتن يك مرتبه “سبحان الله و الحمد لله و لا اله الا الله و الله اكبر” را در ركعت سوم و چهارم نماز،كافي بداند و مقلد مدتي به اين دستور عمل نمايد و يك مرتبه بگويد، چنانچه آن مجتهد از دنيا برود و مجتهد زنده احتياط واجب را در سه مرتبه گفتن بداند و مقلدمدتي به اين احتياط عمل كند و سه مرتبه بگويد، دوباره مي تواند به فتواي مجتهدي كه از دنيا رفته برگردد و يك مرتبه بگويد.

مسئله شماره:11
مسائلي را كه انسان غالبا به آنها احتياج دارد واجب است ، ياد بگيرد. آیت الله فاضل: اين مسأله در رساله آيةالله فاضل لنكراني ذكر نشده است .

مسئله شماره:12
اگر براي انسان مسأله اي پيش آيد كه حكم آن را نمي داند، مي تواند صبركند تا فتواي مجتهد اعلم را به دست آورد يا اگر احتياط ممكن است به احتياط عمل نمايد، بلكه اگر احتياط ممكن نباشد چنانچه از انجام عمل ، محذوري لازم نيايد،مي تواند عمل را به جا آورد. پس اگر معلوم شد كه مخالف واقع يا گفتار مجتهد بوده دوباره بايد انجام دهد. آیت الله فاضل: اين مسأله در رساله آيةالله فاضل لنكراني ذكر نشده است .

مسئله شماره:13
اگر كسي فتواي مجتهدي را به ديگري بگويد، چنانچه فتواي آن مجتهد عوض شود،لازم نيست به او خبر دهد كه فتوي عوض شده ، ولي اگر بعد از گفتن فتوي بفهمداشتباه كرده ، در صورتي كه ممكن باشد، بايد اشتباه را برطرف كند. آیت الله فاضل: اين مسأله در رساله آيةالله فاضل لنكراني ذكر نشده است .

مسئله شماره:14
آیت الله فاضل: اگر مكلفي مدتي عبادات خويش را بدون تقليد انجام داده و مقدار آن عبادات را نداند، در اين صورت اگر آن عبادات را مطابق با فتواي مجتهدي كه بايداز او تقليد مي كرده است ، انجام داده باشد، صحيح است و اگر مطابق نباشد، واجب است به مقداري كه يقين به برائت ذمه پيدا كند، قضا كند. البته در صورتي كه آن مجتهد قضا را واجب بداند. اگر مكلف مدتي اعمال خود را بدون تقليد انجام دهد در صورتي اعمال او صحيح است كه بفهمد به وظيفه واقعي خود رفتار كرده است يا عمل او بافتواي مجتهدي كه وظيفه اش تقليد از او بوده يا با فتواي مجتهدي كه فعلا بايداز او تقليد كند، مطابق باشد.